Ekologia w praktyce: gdzie wyrzucać baterie?

Każdego roku w Polsce zużywa się miliony baterii, a pytanie gdzie wyrzucać baterie wraca przy niemal każdym remoncie, sprzątaniu szuflady czy wymianie baterii w pilocie. Prawidłowa utylizacja jest wymagana prawem i realnie zmniejsza zanieczyszczenie gleby oraz wód.

• do specjalnych pojemników na baterie w sklepach, supermarketach i innych punktach handlowych,
• do pojemników w urzędach, szkołach, bibliotekach i innych miejscach publicznych,
• do PSZOK w swojej gminie,
• w formie całego urządzenia – do punktów zbiórki elektrośmieci, jeśli bateria jest niewyjmowana.

Gdzie wyrzucać baterie?

Zużyte baterie należy wyrzucać wyłącznie do specjalnych pojemników w sklepach, placówkach publicznych lub oddawać do PSZOK. Wyrzucanie ich do zwykłego kosza jest nielegalne i grozi mandatem do 500 zł.

Baterie zawierają szkodliwe metale ciężkie – ołów, kadm, rtęć, nikiel czy lit – dlatego nie mogą trafiać do pojemnika na odpady zmieszane ani do domowego kosza. Zastanawiając się, gdzie wyrzucać baterie w swojej okolicy, najlepiej zacząć od sprawdzenia najbliższego PSZOK oraz pojemników w sklepach i urzędach.

Sklepy, supermarkety i punkty handlowe

Najprościej oddać baterie przy okazji codziennych zakupów. W punktach sprzedaży – od drogerii po duże sklepy spożywcze – coraz częściej stoją oznaczone pojemniki na zużyte ogniwa.

Zgodnie z przepisami każda placówka handlowa o powierzchni powyżej 25 m², która sprzedaje baterie przenośne, ma obowiązek bezpłatnie przyjmować zużyte baterie od klientów. Dotyczy to nie tylko sklepów elektronicznych, ale także popularnych dyskontów, supermarketów, sklepów budowlanych czy stacji benzynowych.

Specjalne pojemniki w miejscach publicznych

W wielu miastach i gminach pojemniki na baterie stoją w urzędach, szkołach, przedszkolach, bibliotekach, domach kultury czy obiektach sportowych. Taka lokalizacja sprawia, że zużyte baterie można oddać przy okazji załatwiania codziennych spraw.

Punkty selektywnej zbiórki odpadów

Punkty Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych, czyli PSZOK, to miejsca, gdzie mieszkańcy oddają bezpłatnie odpady, których nie wolno wrzucać do zwykłych kontenerów. Wśród nich znajdują się baterie przenośne, akumulatory, a także drobny sprzęt elektryczny i elektroniczny.

W większości gmin PSZOK funkcjonuje w ramach systemu opłat za gospodarowanie odpadami, więc pozostawienie tam baterii nie wiąże się z żadnym dodatkowym kosztem. Warto sprawdzić na stronie swojej gminy adres PSZOK oraz godziny otwarcia.

W przypadku urządzeń z wbudowanymi, niewymiennymi akumulatorami – jak smartfony, smartwatche czy niektóre słuchawki bezprzewodowe – nie wolno samodzielnie rozbierać obudowy i wyjmować baterii. Całe urządzenie należy oddać jako elektrośmieci do PSZOK lub do punktu zbiórki sprzętu elektrycznego, na przykład w sklepach RTV AGD.

Jak bezpiecznie przechowywać zużyte baterie w domu?

Nie każdy ma możliwość od razu zanieść pojedynczą baterię do punktu zbiórki. Dlatego wiele osób gromadzi je w domu przez kilka miesięcy. Jak robić to bez ryzyka pożaru czy kontaktu dzieci z niebezpiecznymi substancjami?

Zużyte baterie warto trzymać w suchym, chłodnym miejscu, w temperaturze pokojowej. Najlepiej w plastikowym lub szklanym pojemniku z przykrywką – z dala od jedzenia, wody i źródeł ciepła. Nie powinny leżeć luzem w szufladzie, gdzie mogą się uszkodzić lub zetknąć biegunami.

Nie wolno nosić baterii luzem w kieszeni czy torebce razem z monetami lub kluczami. W takiej sytuacji łatwo o zwarcie i nagrzewanie się baterii, a w skrajnym przypadku nawet o jej zapłon. Dobrą praktyką jest także przechowywanie ich poza zasięgiem dzieci, które mogą wziąć je do zabawy lub połknąć małe ogniwo guzikowe.

Skutki niewłaściwej utylizacji baterii

Rozszczelniona bateria uwalnia do środowiska metale ciężkie i substancje żrące. Według szacunków jedna mała bateria guzikowa, jak te stosowane w zegarkach czy pilotach, może skazić około 400 litrów wody albo nawet 1 m³ gleby. To ilość wody, którą dorosły człowiek wypija mniej więcej w ciągu dziewięciu miesięcy.

W Polsce co roku zużywa się około 200 milionów baterii, czyli ponad 7 tysięcy ton. Około 90% z nich to baterie jednorazowe. Wyobraź sobie, ile niebezpiecznych substancji mogłoby trafić do środowiska, gdyby większość z tych odpadów lądowała w zwykłym koszu.

Gdy baterie zalegają na wysypisku, ich obudowy z czasem korodują. Substancje takie jak ołów, kadm czy rtęć przenikają wtedy do gleby i wód gruntowych. Zanieczyszczenia te kumulują się w roślinach, następnie w organizmach zwierząt, a na końcu trafiają do ludzkiego organizmu wraz z żywnością i wodą pitną.

Spalanie baterii razem z innymi odpadami prowadzi do emisji toksycznych związków do atmosfery. Wdychanie takiego dymu zwiększa ryzyko chorób układu oddechowego i sercowo naczyniowego, a także nowotworów. Metale ciężkie mogą też uszkadzać wątrobę, nerki czy układ nerwowy.

Niewłaściwe postępowanie z bateriami to nie tylko zagrożenie dla środowiska. Wyrzucenie ich do zwykłego kosza na odpady zmieszane jest traktowane jako naruszenie przepisów o gospodarce odpadami. Za taki czyn grozi mandat do 500 zł, a jeśli sytuacja zostanie potraktowana jako porzucenie elektrośmieci w miejscu do tego nieprzeznaczonym, sąd może nałożyć grzywnę nawet do 5000 zł.

Alternatywy dla baterii jednorazowych

Najbezpieczniejszą dla środowiska baterią jest ta, której w ogóle nie trzeba wyprodukować. Dlatego jednym z najprostszych sposobów ograniczenia zagrożenia jest zmniejszenie liczby baterii jednorazowych w domu.

Baterie wielokrotnego ładowania

Na rynku dostępne są różne rodzaje akumulatorów, między innymi niklowo metalowo wodorkowe (NiMH) oraz litowo jonowe (Li ion). Mogą zastąpić tradycyjne baterie w wielu urządzeniach domowych – od zabawek, przez lampki, po aparaty fotograficzne.

Choć zakup akumulatorków i ładowarki jest droższy na początku, w dłuższej perspektywie to rozwiązanie opłacalne finansowo. Jeden akumulator można naładować setki razy, co znacząco ogranicza ilość odpadów i zmniejsza liczbę baterii trafiających do recyklingu czy na składowiska. Mniejsza produkcja nowych baterii to także niższe zużycie surowców i energii w przemyśle.

Urządzenia zasilane energią słoneczną

Coraz więcej urządzeń działa dzięki wbudowanym panelom solarnym. Popularne są kalkulatory, lampki ogrodowe, lampy z czujnikiem ruchu czy ładowarki powerbanków, które łączą akumulator z panelem fotowoltaicznym.

Energia słoneczna jest odnawialnym źródłem energii, więc podczas jej wykorzystywania nie powstają odpady ani dodatkowe emisje. W wielu zastosowaniach codziennych – jak oświetlenie ogrodu czy zasilanie niewielkich urządzeń – przejście na zasilanie solarne pozwala całkowicie zrezygnować z baterii jednorazowych.

Na czym polega recykling baterii?

Gdy baterie trafią do pojemnika w sklepie lub PSZOK, są następnie przewożone do wyspecjalizowanych zakładów przetwarzania. Tam przechodzą kilka etapów obróbki mechanicznej i chemicznej, dzięki którym można odzyskać z nich cenne surowce.

W procesie recyklingu baterie są sortowane według typu, rozdrabniane, a ich poszczególne składniki oddzielane. Z odzyskanych frakcji ponownie wykorzystuje się niemal 100% materiałów, w tym metale takie jak cynk, mangan, ołów, nikiel, lit czy kobalt. Trafiają one później do przemysłu metalurgicznego, chemicznego czy motoryzacyjnego.

Substancje, których nie da się powtórnie użyć, są unieszkodliwiane w kontrolowanych warunkach. Dzięki temu nie trafiają do środowiska i nie stwarzają zagrożenia dla ludzi ani zwierząt. Można więc powiedzieć, że oddając baterie do recyklingu, zamieniasz niebezpieczny odpad w cenny surowiec.

Ciekawostka o historii baterii

Za wynalazcę pierwszego ogniwa uważa się włoskiego fizyka Alessandro Voltę, żyjącego w latach 1745–1827. Na pamiątkę jego dorobku 18 lutego obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Baterii. To dobra data, by przejrzeć szuflady, zebrać zużyte baterie i zanieść je do najbliższego punktu zbiórki.